W górach, po wpadnięciu do zimnej wody albo przy wypadku drobny kawałek metalizowanej folii może ograniczyć dalszą utratę ciepła, ale tylko wtedy, gdy zostanie użyty prawidłowo. Wyjaśniam, jak działa koc termiczny, którą stroną go ułożyć, jak zabezpieczyć osobę wychłodzoną lub przegrzaną oraz jakich błędów unikać podczas udzielania pierwszej pomocy.
Najważniejsze zasady użycia koca termicznego w praktyce
- Przy wychłodzeniu owiń poszkodowanego folią, zwykle pozostawiając złotą stronę na zewnątrz.
- Przy upale ułóż srebrną stronę na zewnątrz, aby odbijała część promieniowania słonecznego.
- Najpierw usuń mokre ubrania lub odizoluj je od ciała suchą warstwą, jeśli można to zrobić bezpiecznie.
- Nie zakrywaj twarzy i nie traktuj folii jako zamiennika schronienia, suchej odzieży ani pomocy medycznej.
- Przy zaburzeniach świadomości, braku oddechu lub ciężkiej hipotermii dzwoń pod 112 albo 999 i kontroluj stan poszkodowanego.
Jak działa koc termiczny i którą stroną go użyć
Koc termiczny, nazywany też folią NRC, folią izotermiczną albo folią życia, jest cienkim materiałem pokrytym metalizowaną warstwą. Nie ogrzewa człowieka sam z siebie. Jego zadaniem jest ograniczenie strat ciepła, ochrona przed wiatrem i wilgocią oraz częściowe odbijanie promieniowania cieplnego.
W typowym zastosowaniu przy wychłodzeniu układam folię tak, aby złota strona była skierowana na zewnątrz, a srebrna do ciała. Przy ochronie przed słońcem lub przegrzaniem odwracam ją tak, by srebrna powierzchnia znalazła się na zewnątrz. Kolor nie jest jednak magicznym przełącznikiem. Znacznie ważniejsze jest szczelne osłonięcie przed wiatrem, deszczem i zimnym podłożem.
Trzeba też pamiętać, że koc nie działa jak śpiwór. Sama folia jest bardzo cienka i łatwo się rozrywa, dlatego najlepiej wykorzystać ją razem z kurtką, odzieżą, plecakiem, matą lub inną warstwą izolacyjną. W praktyce odcięcie zimnego podłoża bywa równie ważne jak osłonięcie tułowia.
Jak owinąć wychłodzoną osobę krok po kroku
Jeśli ktoś długo przebywał na mrozie, zmókł, wpadł do wody albo siedzi nieruchomo po wypadku, najpierw zapewniam bezpieczeństwo sobie i poszkodowanemu. Sprawdzam przytomność i oddech, wzywam pomoc, a dopiero potem zajmuję się okryciem. Przy poważnym stanie nie czekam, aż folia „zadziała”, tylko stale obserwuję poszkodowanego.
- Przenieś osobę w osłonięte miejsce, jeśli można to zrobić bezpiecznie. Unikaj niepotrzebnego poruszania przy podejrzeniu urazu kręgosłupa.
- Zdejmij mokre ubrania, o ile nie powoduje to dodatkowego zagrożenia. Gdy ich zdjęcie jest trudne, można je rozciąć, zamiast energicznie przemieszczać poszkodowanego.
- Osusz ciało i zabezpiecz głowę. Na mokrą skórę nie należy nakładać folii jako jedynej warstwy, bo wilgoć nadal będzie odbierać ciepło.
- Owiń tułów i kończyny folią, pozostawiając twarz odsłoniętą. Złota strona powinna być skierowana na zewnątrz.
- Nie zaciskaj koca zbyt mocno. Ma ograniczać ruch powietrza, ale nie utrudniać oddychania ani krążenia.
- Okryj także od dołu, na przykład podkładając folię pod poszkodowanego, jeśli nie ma podejrzenia poważnego urazu i można to zrobić bezpiecznie.
Przy lekkim wychłodzeniu osoba może być przytomna i silnie drżeć. Wtedy można podać jej ciepły, słodki napój, ale tylko jeśli jest w pełni przytomna i samodzielnie połyka. Nie podaję alkoholu, nie nacieram skóry i nie stosuję gwałtownego ogrzewania gorącą kąpielą ani termoforem przyłożonym bezpośrednio do ciała.
Najczęstszy błąd polega na owinięciu poszkodowanego samą folią, bez usunięcia mokrej odzieży i bez izolacji od ziemi. Taki koc może wtedy ograniczyć wiatr, ale nie zatrzyma skutecznie wychłodzenia. Folia jest elementem całego systemu ochrony, a nie jego jedyną warstwą.
Jak używać folii przy upale i silnym słońcu
Koc termiczny przydaje się również wtedy, gdy problemem jest nadmierne nagrzanie. Rozkładam go nad poszkodowanym albo wykorzystuję jako osłonę, kierując srebrną stronę na zewnątrz. Jej zadaniem jest odbijanie części promieniowania słonecznego.
Nie owijam szczelnie całego ciała osoby przegrzanej. Zapewniam cień, przewiew i dostęp do chłodniejszego miejsca, a folię ustawiam tak, by tworzyła barierę nad głową i tułowiem. Jeśli pojawiają się zaburzenia świadomości, bardzo gorąca skóra, drgawki albo problemy z oddychaniem, traktuję sytuację jako pilną i natychmiast wzywam pomoc.
Folia nie zastępuje chłodzenia organizmu. Przy podejrzeniu udaru cieplnego nie podaję napojów osobie nieprzytomnej lub mającej trudności z połykaniem. W takim przypadku najważniejsze są wezwanie służb, ochrona przed słońcem i kontrola oddechu.
Koc termiczny po wypadku, kąpieli i w górach
W terenie najczęściej używam go w trzech sytuacjach. Pierwsza to oczekiwanie na ratowników po urazie. Druga to wyjście z zimnej wody. Trzecia to zabezpieczenie osoby, która osłabła na szlaku i nie jest w stanie kontynuować marszu.
| Sytuacja | Co zrobić | Na co uważać |
|---|---|---|
| Wychłodzenie po kontakcie z wodą | Zdjąć mokrą odzież, osuszyć ciało, odizolować od podłoża i owinąć folią. | Nie rozcierać intensywnie skóry i nie ogrzewać gwałtownie. |
| Wypadek na szlaku lub drodze | Najpierw zadbać o bezpieczeństwo miejsca, wezwać pomoc i osłonić poszkodowanego. | Nie poruszać osobą z podejrzeniem urazu kręgosłupa bez wyraźnej konieczności. |
| Oczekiwanie na pomoc w wietrze | Użyć folii jako osłony przeciwwiatrowej i połączyć ją z odzieżą lub plecakiem. | Nie dopuszczać do rozdarcia folii o gałęzie, skały lub ostre elementy wyposażenia. |
| Silne słońce i ryzyko przegrzania | Zbudować cień ze srebrną stroną skierowaną na zewnątrz. | Nie ograniczać dostępu powietrza i nie zostawiać osoby samej. |
W górach folię rozwijam możliwie spokojnie, bo jej głośny szelest potrafi utrudniać komunikację, a na wietrze łatwo ją porwać. Dobrze mieć ją w łatwo dostępnej kieszeni plecaka, a nie na samym dnie. W samochodzie warto przechowywać co najmniej jedną sztukę w apteczce, szczególnie zimą i podczas dłuższych podróży.
Czego nie robić podczas stosowania folii NRC
Koc termiczny nie jest opatrunkiem i nie powinien zasłaniać ran, twarzy ani dróg oddechowych. Nie kładę go bezpośrednio na otwarte obrażenia, nie używam przy ogniu i nie zakładam tak, aby uniemożliwiał szybkie sprawdzenie oddechu lub stanu świadomości.
- Nie zakrywaj głowy i twarzy, ponieważ folia może utrudnić oddychanie i ocenę stanu poszkodowanego.
- Nie polegaj wyłącznie na kolorze stron. Ochrona przed wiatrem, wilgocią i zimnym podłożem ma większe znaczenie niż sama orientacja folii.
- Nie stosuj nagłego ogrzewania przy silnym wychłodzeniu. Gorąca kąpiel lub bardzo gorące źródło ciepła mogą pogorszyć stan osoby.
- Nie zostawiaj poszkodowanego bez nadzoru. Wychłodzenie może się pogłębiać nawet po przeniesieniu w osłonięte miejsce.
- Nie używaj uszkodzonej lub zabrudzonej folii przy kolejnej osobie. Po kontakcie z krwią, wymiocinami lub innymi wydzielinami należy ją wyrzucić.
Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha prawidłowo, wzywam 112 lub 999, chronię go przed dalszą utratą ciepła i postępuję zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Gdy nie oddycha prawidłowo, rozpoczynam resuscytację krążeniowo-oddechową i proszę kogoś o przyniesienie AED, jeśli jest dostępne.
Jak przechowywać i ponownie wykorzystać koc termiczny
Nową folię najlepiej trzymać w oryginalnym opakowaniu, z dala od ostrych przedmiotów i wysokiej temperatury. Po użyciu można ją złożyć ponownie tylko wtedy, gdy jest czysta, sucha i nieuszkodzona. Nie próbuję jej energicznie prostować ani prać, bo metalizowana powłoka może się zetrzeć.
W praktyce traktuję koc z apteczki jako wyposażenie awaryjne, a nie rzecz do wielokrotnego używania za wszelką cenę. Jeśli pojawiły się dziury, rozdarcia albo zabrudzenia biologiczne, wymiana kosztuje niewiele w porównaniu z ryzykiem, że w potrzebnej chwili folia nie osłoni całego ciała.
Do plecaka górskiego, samochodu i domowej apteczki wybieram folię o rozmiarze pozwalającym okryć dorosłą osobę, zwykle około 210 × 160 cm lub większą. Mała folia dla dziecka może nie wystarczyć do zabezpieczenia osoby dorosłej przed wiatrem i zimnem.
Jedna folia nie zastąpi rozsądnego planu działania
Najprostszy schemat, który sam stosuję, brzmi: bezpieczeństwo, oddech, wezwanie pomocy, izolacja od zimna lub słońca, stała obserwacja. Koc termiczny jest bardzo lekki i zajmuje niewiele miejsca, dlatego powinien znaleźć się w każdej apteczce turystycznej, ale jego obecność nie zwalnia z reagowania na objawy hipotermii, udaru cieplnego czy ciężkiego urazu.
Jeżeli masz wątpliwości, użyj folii do ochrony poszkodowanego przed warunkami zewnętrznymi, odsłoń twarz i stosuj się do poleceń dyspozytora. Największą różnicę robi nie idealny sposób złożenia folii, lecz szybkie ograniczenie dalszego wychładzania lub nagrzewania oraz niedopuszczenie do pozostawienia chorej osoby samej.
